มาอนุรักษ์ ภาษาภูไทกันเถอะ

มีนาคม 2, 2009 at 9:33 am 7 ของความคิดเห็น

มาอนุรักษ์  ภาษาภูไทกันเถอะ

                                                00 เพชรภู  ไท 00

                คำว่าภาษาไทย  ไมได้หมายถึงเฉพาะภาษาของคนกรุงเทพฯหรือไทยกลาง แต่หมายถึง ภาษาของชาวไทยทั่วไป  ในที่นี่จะพูดถึงเฉพาะภาษาไทยอีสาน  ซึ่งถือได้ว่าเป็นภาษาไทยชั้นโบราณ  สมัยเดียวกับภาษาไทยสมัยกรุงสุโขทัย  เพราะภาษาไทยอีสานยังมีถ้อยคำและความหมายตรงกับถ้อยคำที่ปรากฏอยู่ในหลักศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหง  และหนังสือไตรภูมิพระร่วงเป็นส่วนมาก  ไทยอีสานพูดกล้ำ ร  ล  ไม่ถนัดจึงใช้คำแผลงแทน  ขอยกตัวอย่างให้ดูสักกลุ่มใหญ่ๆ

                ตัวอย่างภาษาไทยกลางแผลงเป็นภาษาไทยอีสาน

ก้มกราบ       แผลงเป็น   ก้มขาบ,  ขาบไหว้               นกกระเรียน    แผลงเป็น    นกเขียน

ข้าวเกรียบ    แผลงเป็น    ข้าวเขียบ                             กรอม              แผลงเป็น    ขอม(หมายถึงผู้อพยพมาจากทางเหนือของประเทศจีนมีเสฉวนและยูนนานเป็นต้น มาตั้งหลักฐานอยู่ทางใต้คือนครอินทปัตถ์ที่เรียกว่า นครธม  ในบัดนี้)

กรีด        แผลงเป็น  ขีด  เช่นเอามีดมาขีด     เกลี่ย       แผลงเป็น  เขี่ย   เช่นเกลี่ยดิน

ปราย      แผลงเป็น  ผาย  (หมายถึงโปรยหรือหว่าน) เช่น เฮ็ดนาผาย  ผายข้าวตอกดอกไม้

โปรด     แผลงเป็น  โผด  เช่น ขอได้โผดข้าน้อย = ขอได้โปรดข้าพเจ้า

ประรำ   แผลงเป็น  ผำ หรือ ผาม  ตูบผาม     เช่น   เวลามีงานวัดต้องเฮ็ดตูบเฮ็ดผาม

ปราสาท  แผลงเป็น  ผาสาท  เช่น แห่ผาสารทเผิ้ง  ประมาท  แผลงเป็น ผมาท  เช่น มึงผมาทกู

เปรต     แผลงเป็น  เผต   เช่น  ผีเผต   เพ็ญ  แผลงเป็น  เพ็ง  (แปลว่าเต็ม  มาจากภาษาเขมร)

กึ่ง   แผลงเป็น  เกิ่ง    ดึก   แผลงเป็น  เดิ่ก  เช่น  เดิ่กๆข่อนราตรีใกล้ฮุ่ง= ยามดึกค่อนคืนใกล้รุ่ง

รำพึง   แผลงเป็น   ฮ่ำเพิง   เช่น เช่น ติแต่ควายบักตู้ปักกะตูสวนสังบ่ฮี่ ติแต่แมงหมี่ฮ้ายตีนซิ่นบ่ฮ่ำเพิง

ลึก   แผลงเป็น  เลิ่ก   ฮ่องเลิ่ก= ร่องลึก   ห้วยเลิ่ก = ห้วยลึก

ถุง    แผลงเป็น  ถง  เช่น ถงกะเทว(ภาษาภูไท)   ทุ่ง  แผลงเป็น ท่ง เช่น ท่งนา = ทุ่งนา

เหลว  แผลงเป็น  แหลว  เช่น ลาบแหลว  เอว   แผลงเป็น  แอว  เช่น เจ็บบักแอว = เจ็บบั้นเอว

          ภาษาภูไทเป็นภาษาดั้งเดิมของชนเผ่าภูไท  เป็นภาษอีสานอีกภาษาหนึ่ง มีมาตั้งแต่บรรพกาลมีอายุไม่ต่ำกว่า ๖๐๐-๗๐๐ ปี แต่ปัจจุบันสังคมรอบข้างทำให้ภาษาถิ่นสั่นคลอน  เจ้าของภาษาคิดว่า ภาษาอื่นทันสมัยหรือศิวิไลซ์กว่าภาษาตน  ศรัทธาที่เคยมีในภาษาดั้งเดิมของตนลดลงอย่างรวดเร็ว  ความล่มสลายในด้านรากเหง้าของภาษาถิ่นคืบคลานมาอย่างเงียบกริบ  เป็นภัยเงียบที่น่าตื่นตระหนก  เพราะถ้ารากเหง้าถูกทำลาย เอกลักษณ์ทางภาษาก็สูญสิ้นตาม  ภาษาบ่งบอกถึงความเป็นชาติ บ่งบอกถึงถิ่นฐาน ภูมิลำเนา บ่งบอกถึงรากเหง้า ภาษาคือแก่นแท้ของการสื่อสาร

                บรรพชนของชาวภูไท  ท่านอนุรักษ์ภาษาภูไทไว้หลายชั่วอายุคน แล้วเราคนรุ่นใหม่คิดถึงเรื่องนี้เพียงใด  การพูดได้หลายภาษาเป็นสิ่งที่ดี น่ายกย่องน่าสนับสนุนส่งเสริม แต่ละท้องถิ่น แต่ละภาคแต่ละประเทศ ต่างก็มีภาษาเป็นของตนเอง จะว่าภาษาใดภาษาหนึ่งดีหรือวิเศษกว่าภาษาอื่นไม่ได้  เพราะแต่ละภาษาจะมีคุณค่าอยู่ในตัวขอมันเอง   มันเป็นสัญลักษณ์ของชาติ ของเผ่าพันธุ์หรือรากเหง้า การที่จะใช้ภาษาใดในโอกาสหรือสถานการณ์ใด  จึงเป็นสิ่งที่วิญญูชนต้องพิจารณา

ชาวภูไทบ้านหนองบัวสร้าง  พูดภาษาภูไทเป็นหลัก  นี่คือสิ่งที่บ่งบอกว่าภาษาภูไทยังมีรากเหง้าที่ฝังรากลึก  แม้ว่ารากจะผุกร่อนไปบ้างเพราะถูกกลืนจากภาษาอื่นหรือถูกแผลงจากคำดั้งเดิม นั่นคือธรรมชาติของภาษาหละ  การเปลี่ยนแปลงเป็นสัจธรรม แต่สิ่งที่ผู้เขียนเป็นห่วงคือเกรงว่าภาษาภูไทจะถูกลดความสำคัญลงไปเรื่อยๆ  จนกลายเป็นภูไทญ้อ ภูไทกรุงเทพฯ ที่พูดภาษาไทยกลางแทนภาษาถิ่น  สอนลูกหลานให้ลืมรากเหง้าแม้ว่าตนเองจะอยู่ในถิ่นเกิด  นี่คือสัญญาณอันตรายทางรากเหง้า ทางวัฒนธรรมทางภาษาที่น่าเป็นห่วง ขอเถอะครับ ขอได้พูดภาษาภูไทกับกับภูไทด้วยกันดีกว่า อย่างน้อยก็กับคนไทบ้านเดียวกัน  เพื่อช่วยกันอนุรักษ์คุณค่าของภาษาดั้งเดิมเอาไว้คู่บ้านคู่ถิ่นเกิดกำเนิดตน เพื่อจะได้เป็นเอกลักษณ์ของชาวภูไทบ้านเราต่อไปนานเท่านาน  ส่วนการติดต่อสื่อสารกับไทบ้านอื่นที่ไม่ได้พูดภาษาเดียวกันกับเรานั้น ก็แล้วแต่ท่านจะเลือกใช้ภาษาใดจึงจะเหมาะสมกับกาลเทศะ ไม่ว่าดอก

                ” อนุสรณ์สถานซึ่งตั้งอยู่ด้านทิศตะวันออกของหมู่บ้าน  ดอกบัวคือสัญลักษณ์แห่งความดีงาม บัวเกิดจากโคลนตม พอเป็นดอกบัวงาม  ผู้คนก็นำไปบูชาพระ  ความหมายของบ้านหนองบัวสร้าง “หนอง”หมายถึงแหล่งก่อเกิด  “บัว” หมายถึงสิ่งดีงาม  “สร้าง” หมายถึง การทำให้เกิดให้มีแต่สิ่งที่ดีงาม งามทั้งชื่อ ความหมายและลึกในด้านภาษา เห็นอนุสรณ์สถานเมื่อใด จงภูมิใจเถิดว่าเราคือเชื้อสายเผ่าพันธุ์แห่งดอกบัวงาม  บรรพชนสร้างถิ่นฐาน สร้างเรา สร้างภาษาศาสนาและวัฒนธรรมมาหลายชั่วอายุคน เราจึงควรรักษาสิ่งดีงามของบรรพชนไว้   โดยเฉพาะภาษาภูไท เราควรอนุรักษ์ไว้คู่กับอนุสรณ์สถานตราบนานเท่านาน เพื่อให้ลูกหลานของเราได้สืบทอดสิ่งดีงามตลอดไป

หนุ่ม สาว ภูไท  บ้านหนองบัวสร้าง

              เป็นภูไทเว้าภูไทต้องใจกล้า     อยู่บ้านเฮาเริงร่ากับรากเหง้า

             กับไทอื่นเว้าได้ตามใจเรา          ภาษาเขาภาษาใครพูดให้เป็น

            ขอเพียงใช้ภาษาถิ่นแผนดินแม่ กับญาติมิตรรอบข้างแลแล้วโดดเด่น

            เว้าภูไทงดงามตามประเด็น              โปรดได้เห็นคุณค่าภาษาเรา

สาวภูไท

ภาษาภูไท(บ้านหนองบัวสร้าง)

 

                บ้านหนองบัวสร้าง ผู้มาก่อตั้งหมู่บ้านเป็นคนบ้านนางัว  ใช้ภาษาพูดเป็นภาษาภูไท  คนส่วนมากจึงพูดภาษาภูไท เป็นมรดกชิ้นสุดท้าย  แต่ในปัจจุบัน ภาษาภูไทกำลังจะสูญหายไป เราจึงควรช่วยกันอนุรักษ์เอาไว้   หากเราไม่ช่วยกันเราก็จะไม่มีเอกลักษณ์เป็นของตัวเอง ผู้ที่น่ายกย่องมากที่สุดเกี่ยวกับการพูดภาษาภูไท คือ คุณลุงทินกร  โคตรมิตร  และท่านมหาบุญแถว  บุตราช   ท่านทั้งสองได้ออกจากบ้านหลายปี  ก็ยังพูดได้อย่างถูกต้อง ชัดเจน ไม่ผิดเพี้ยน  และพยายามชักชวนคนในหมู่บ้านให้ช่วยกันอนุรักษ์เอาไว้ 

                ภาษาภูไท  ที่จะกล่าวต่อไปนี้ เป็นการรวบรวมจากการสัมภาษณ์ผู้เฒ่า ผู้แก่  เช่น พ่ออุ้ยยอด นาโควงค์   พ่ออุ้ยที ….   แม่ที  เหมะธุรินทร์ ….. และได้มาจากท่านมหาบุญแถว  สะสมเอาไว้   ดังนี้

                “สระ” ใอ (ไม้ม้วน) ท่านสุธิวงศ์   พงศ์ไพบูลย์  เขียนไว้ในหนังสือ หลักภาษาไทย ว่า  สระ ใอ ใช้กับคำที่เรานำมาจากภาษาไทยถิ่น เช่น ไทยดำ  ไทยขาว ไทยคำดี่   พูไท  ไทยในรัฐฉาน ซึ่งออกเสียงเป็น เออ  เช่น 

ใหญ่     ออกเสียงเป็น  เย่อ  อย่ามาห้ามหน้าห้ามตาผู้เย่อเพิ่นเด้อ  

ใหม่      ออกเสียงเป็น  เม่อ  เช่น  บ่ เมอนาเบ๊าะ

ให้        ออกเสียงเป็น  เห้อ  เช่น หาผ้าเม่อ  มาเห้อกูเซอแน่เด้อ  สูเอ๊ย

ใส่        ออกเสียงเป็น  เซ่อ  เช่น  เอาเค้าไป เซ่อติบ

สะใภ้    ออกเสียงเป็น  ลุเภ้อ  เช่น ลุเภ้อ  เฮ็ดผิเหลอ

ใน        ออกเสียงเป็น   เน้อ เช่น  ลุเภ้อเอาเส้อ(เสื้อ)  ไปไว้เน้อตู้เห้อแน่

ใจ         ออกเสียงเป็น  เจ๋อ เช่น  เอาเจ๋อเซ่อหนังสือหนังหา  แน่เด้อลุเอ๊ย

ใช้         ออกเสียงเป็น  เซ่อ  เช่น   เซ่อลุเภ้อไปตักน้ำ

ใต้         ออกเสียงเป็น เต้อ  เช่น  ข่อย ยูทางบ้านเต้อ,   ยูทางเต้อเฮิน (อยู่ใต้ถุนบ้าน)

ใด         ออกเสียงเป็น  เลอ  เช่น  หองเจ้า  นะ อันเลอ

ใคร       ออกเสียงเป็น  เพอ  เช่น  เพอ สิไปกับข่อย

ใกล้       ออกเสียงเป็น  เค้อ   เช่น  เพอ ยู ไก๋เพิ่นเห้อ     เพอยูเค้อเพิ่นซัง

ใบ้         ออกเสียงเป็น  เบ้อ  เช่น   คนขี้เบ้อ  ยา เห้อมันไป๋นำเนาะ

ใบ         ออกเสียงเป็น  เบ๋อ   เช่น  เบ๋อไม่ล่น เค้อต้น

ใย         ออกเสียงเป็น  เยอ เช่น    เลาะก้านโบ๋(บัว)   เอา เยอ มันเอ๊าะแนเด้อ

          สระ “เอือ”   ออกเสียงเป็น   เออ

                                เสือ       ออกเสียงเป็น  เสอ    เช่น   เสือโต๋เย่อ  กิ๋นซ้างเบิ๊ตโต๋

                                เหลือ    ออกเสียงเป็น  เหลอ  เช่น  กิ๋นซ้างกะมิเหลอ   กิ๋น เสอกะมิอิ่ม

                                เกลือ     ออกเสียงเป็น   เก๋อ   เช่น  มะเผ็ดยู่บ้านเหนอ   เก๋อ ยู่ บ้านเพิ่น

                                เหนือ    ออกเสียงเป็น   เหนอ  เช่น  ไป๋เอาเก๋อ  บ้านเหนอเห้อแนเด้อ

     สระ “เอีย”   ออกเสียงเป็น   เอ

          เมีย      ออกเสียงเป็น  เม   เช่น  เอ๋าเมไป๋แล้วมิเห้อตี๋ต๋างฟ้า  ห้า(ฆ่า)  ต๋างเสม

                เสีย      ออกเสียงเป็น   เส   เช่น ฮีตแต่ปู่มิเห้อย่า  ฮีตแตย่ามิเห้อเส

                เบี้ย      ออกเสียงเป็น   เบี้ย   เช่น มิเห้อคบคนจร  นอนมินสูบฟิน(ฝิ่น) กิ๋นกัญชา 

                         ลิ้นเบ้   แทงโป๋  มะไหโลมันมิดีดาย

 สระ “ออ”   สะกดด้วย   ก   ออกเสียงเป็น   เอาะ

                บอก     ออกเสียงเป็น  เบ๊าะ   เช่น เบ๊าะเมอไฮ้  มิเหอถะไหลเมอนา

                ออก     ออกเสียงเป็น   เอ๊าะ  เช่น  ไป๋หาแม่ตำแย  มาเอ๋าลุเอ้าะ

                นอก     ออกเสียงเป็น  เนาะ   เช่น  เอ้าะเนาะบ้าน  กะยา เว้าแนวมิดี๋

                คอก     ออกเสียงเป็น   เคาะ   เช่น   เคาะโง  เคาะควาย  เคาะไก่  เคาะกา ก๋าเห้อโหซา

                          มันแน่

                ศอก     ออกเสียงเป็น  เซาะ  เช่น  ฮั้นเจ้า(คุณ)ใจ๋ฮ้าย   ให้เจ้าเอ๋าน้ำลูบเซาะไว้เด้อ

                มะกอก     ออกเสียงเป็น   มะเก๊าะ   เช่น  ยาไปเล่นเต้อต้นมะเก๊าะ    มันสิล่นเซ่อโห

                ตอก     ออกเสียงเป็น  เต๊าะ  เช่น  เอ๋ามะเก๊าะ   เต้าะ(ตี) โหมันโลด

สระ “อัว”  ออกเสียงเป็น   โอ

                ผัว      ออกเสียงเป็น   โผ๋   เช่น โผ๋เมนี้กูมึง  ยาได้ว่า   ข้อยและเจ้าคำนี้จึงค่อยจา

                ตัว      ออกเสียงเป็น   โต๋  เช่น   ยาเว้าคำโต๋    ยาโสคำเพิ่น

                บัว     ออกเสียงเป็น   โบ๋   เช่น   ซ้างตายทั้งโต๋  เอ๋าเบ๋อโบ๋มาปก

ตัวอย่างสระ “ไอ”  ในภาษาภูไท

          ผู้เญอหาผ้าเมอ   เห้อลุเภ้อค้องเซ้อคอ

                เฟอเจ๋อเอ๋าเซอฮ่อ  มิหลงเหลอเพอขอเบิ่ง(ดู)

                สิเค้อลงเฮอเบ๋อ   เบิ่งน้ำเสอแลป๋าปู๋

                ผิเหลอยูเน้อตู้    มิแม้นยู เต้อตังเต๋ง

                บ้าเบ้อถือเยอโบ๋  หูต๋าโมมาเค้อเคง

          เล่าท้องยาลิเล้ง   เพงซาวคำ  จำเห้อดี๋

ตัวอย่างคำพูดภาษาภูไท

คำพูด

คำแปล

คำพูด

คำแปล

 

หมวด   ก

 

หมวด   ก (ต่อ)

โก๋ง ห้องในบ้าน เกอ เกลือ
โก๋งโส้ม ห้องนอน กะโพด กะโพดกะกาย  =เกินไป
กินดอง แต่งงาน โกนไม้ โพรงไม้

คำพูด

คำแปล

คำพูด

๑๑๒

คำแปล

 

 

หมวดอักษร   ก (ต่อ)

 

หมวดอักษร ข (ต่อ)

โกนจื่อวื้อ โพรงไม้มืออึมครึม เข้าเบ๋อ ข้าวสารแช่น้ำแล้วโขลกให้ละเอียด
เกิบ รองเท้าว(ปดเกิบ=ถอดรองเท้า ขุ๋ย รังแมลงหรือสัตว์ที่อาศัยอยู่ในดินเช่น ขุ๋ยจุดจี่  ขุ๋ยมด
ก้นขี้ทั่ง ก้นกระแทกพื้น เขน เขียน  เขนหนังสือ = เขียนหนังสือ
ก้น โต้น ก้นใหญ่   สะโพกใหญ่ เข้าเป๊ะ ข้าวต้ม
กะโบ๋ม ที่สำหรับรอง หย่งข้าวเหนียวนึ่ง โขง ดื้อรั้นผิดมนุษย์
โก๋ม ครอบ  เช่น ยืนโก๋มโห=ยืนคร่อมศรีษะ  

หมวดอักษร  ค

โก่งโก๊ะ ลักษณะยืนเอามือจับเข่า คะลำ ผิด  บาป  กรรม  สิ่งใดทำแล้วผิด
ก่อจ่อ ลักษณะนั่งห่อตัว คึดฮอด คิดถึง
โกโด่ ลักษณะของที่ยาวยื่นออกมา คันยู่ ร่ม
กืกสืก ตาแดงกืกสืก คั๊ก อะไรที่ลงตัว,เหมาะ,ดี,สนุก
กระโต๊ก ถาดรองกินข้าว คิ่งนิ่ง ตรง  ซื่อคิ่งนิ่ง =  ตรงลิ่ว
เกื่อย ตักออก เช่น เกื่อยน้ำเอ๊าะจ๊ะคุ(ถัง) คะลน คน(กริยา)  คนให้ทั่ว
ก็ซ่อ ลักษณะอาการนั่งจับเจ่า หมดอาลัย  

หมวดอักษร ง

กะโบ๋ย ภาชนะตักน้ำกิน ทำด้วยกะลามะพร้าว โง่ย ล้ม  เช่น ต้นไม้ล้ม
กะด้อกะเด้ แปลก  ผิดปกติ งึด อัศจรรย์
 

หมวดอักษร  ข

 

หมวดอักษร  จ

โข สะพาน โจก แก้วน้ำใบใหญ่
ขี้เก้ม จิ้งจก จะเอิ๋ง ถ่ายรูปคล้ายครกแต่เล็กกว่า
ขี้ซิ บริเวณที่มีน้ำทิ้งเสียไหลมารวมกัน  จนกลายเป็นน้ำครำเฉอะแฉะ จ๋อง ร่ม
ขี้กะบอง ขี้ไต้ ทำจากยางไม้ผสมกับไม้ผุ จ้อง ทัพพี
แข่ว ฟัน เช่น หนูคนนี้ฟันหลอน่ารักเซียว จอก แก้วน้ำใบเล็ก
ข่อย ฉัน   ข้าพเจ้า จักแหล๋ว ไม่รู้  ไม่ทราบ
ขี้กะปอม กิ้งก่า  อยู่ตามต้นไม้ จ่ง แบ่งเอาไว้  เช่น แบ่งอาหารไว้ให้
ขี้โต๊ะ โกหก  ไม่เป็นความจริง จ่างป่าง สว่าง   โล่ง  เช่น ท้องฟ้าจ่างป่าง
ข่วยหย่วย กระโดดข้าม แจ่งแป่ง ใช้คู่กับจ่างป่าง เป็นคำสร้อย
ขะล้อขะแล้เข้าโข้ สิ่งของเล็กๆแต่มีหลายอันข้าวขั่ว จิ่งปิ่ง รูขนาดเล็ก  ฮุจิ่งปิ่ง ถ้ารูขนาดใหญ่เรียกว่า  ฮูจึ่งปึ่ง

คำพูด

คำแปล

คำพูด

๑๑๓

คำแปล

 

 

หมวดอักษร  จ

เถงนา ที่อยู่อาศัยของชาวนา  ในขณะทำนา
จังซั้น เอาอย่างนั้น  จังซี้=เอาอย่างนี้ เถง โต้วาที  ไม่ยอมใครง่ายๆ
โจ่งโป่ง เป็นรูขนาดใหญ่ ทะลุตลอด เรียกว่าฮูโจ่งโป่ง (จุ๊ = จัดฟืนให้เป็นระบบ) เถาะ เท,ริน  เถาะน้ำเส่อกะบั้ง= น้ำใส่กระบอกไม้ไผ่
จ๊ดป๊ด พูดห้วนๆสั้นๆแบบมะนาวไม่มีน้ำ  

หมวดอักษร  ท

โจงโล่ง แกงหรือแจ่วที่ใส่น้ำมากเกินไป เทิง บน  เช่น    เทิงเฮือน=บนบ้าน
จักเว้าผิเหลอ ไม่รู้พูดอะไร ไท ชาว หรือผู้คน เช่น ไทยบ้าน =ชาวบ้าน
จังสั้นแหล่ว อย่างนั้นหละ,  ถูกต้องแล้ว,   เห็นด้วย ทึ ถูกต้อง
 

หมวดอักษร  ซ

เทื่อ ครั้ง   จำนวนครั้งที่ทำ
ซูน สัมผัส  เช่น ยาซูนคิง  อย่าสัมผัสร่างกาย ท่ง ที่ลานโล่ง  ท่งนา=ทุ่งนา
ซัง เกลียด   

หมวดอักษร  น

แซบ อร่อย นำแน่ ทำอะไรก็ทำด้วย ไปนำแน่=ไปด้วยคน
ซักขะยอก เต้น  เต้นไม่เป็นจักหวะ นอนขว่าง นอนกลิ้งไปมา
ซุกหรือ ยู้ ผลัก  ดัน นอนเว็น นอนกลางวัน
ซาน บ้านสมัยก่อน  มีซานยื่นออกมาที่สำหรับนั่งเล่น  พักผ่อน นักขี่ไก่เหนม จักกะจี้
ซอด ทะลุ  ซอดปุ๊ด=ทะลุปุโป่ง โน่ย ผล,ลูก   มะโม่งโน่ย ๑=มะม่วง ๑ ลูก
เซ๊าะ ศอก นั่งเต็ง นั่งทับ
เซ่อ ใส่  เซ่อส้ง=ใส่กางเกง นิ้ง ต่างคนต่างโยนให้กัน ไม่มีใครยอมรับ
 

หมดวอักษร  ด

โน เข้มข้น เช่นน้ำยาขนมจีนโนอีหลี
ดน นาน หรือ บ่ดน แปลว่า ไม่นาน เน๊าะ อยู่นอก เช่น ไผ๋ยู่เนาะผีเลาะมาหยาม
เดิ่น ลานกว้าง  

หมวดอักษร  บ

ด้น ท่อน   ด้นฟืน=ดุ้นฟืน โบง ซ้อน
 

หมวดอักษร  ต

บ่ฮู้ ไม่รู้  ไม่ทราบ
เต๋ง เตียง  ที่นอน บ้าหำ ได้หนู พูดกับเด็กผู้น่ารัก
ตำอิดตำก่อ ครั้งแรก,  เริ่มต้น บ้าคำ พูดกับลูกอันเป็นที่รักยิ่งของเรา
ต๋กกะเทิน เลยตามเลย,  ไหนๆก็ไหนแล้ว บ่าว ชายหนุ่มในหมู่บ้าน ยังไม่ได้แต่งงาน
โต้น ใหญ่    นมโต้น=นมใหญ่ บ่เป็นหยังเด๊าะ ไม่เป็นอะไรหรอก
 

หมวดอักษร ถ

เบิ่ง มอง,  ดู
เถิง ,ฮอด ถึง เช่น ส่งหนังสือไปถึง,คึดฮอด บ่าวแวง หนุ่มน้อย

คำพูด

๑๑๔

คำแปล

 

คำพูด

คำแปล

 

หมวดอักษร    ป

 

หมวดอักษร   ม (ต่อ)

ปะตูบ่อง หน้าต่าง เมอ ไป  เช่น เมอนา = ไปนา
เป็นตาโห น่าหัวเราะ มิดแหม๋ว เสียงแผ่วเบา จนแทบไม่ได้ยิน
โป่ง ไปเรื่อยๆไม้ได้สติ โม๊ะ หมวก  เอาโม๊ะมาเฮ้อแน่ เอาหมวกมาให้ด้วย
 

หมวดอักษร  ผ

มัก ชอบ  ข่อยมักเจ้า=ฉันรักเธอ
ผะโล แกล้ง แมงจีป่ม สัตว์ตระกูลจิ้งหรีด ตัวสีน้ำตาล ตัวโต
โผ๋ ผัว   สามี แมงจีนาย เหมือนจีป่ม  สีน้ำตาล ตัวเล็ก เสียงแหลม
ผ่อย หักง่าย    ขาดง่าย แมงจีหล่อ เหมือนจีป่ม  บางแห่งเรียกจีป่ม
ผักโบ่ ต้นหอม ม่วน สนุกสนาน
ผีลึก  ผะลึก ไม่ธรรมดา  วิเศษ มะมี้ ขนุน 
ผิเหลอ อะไร  เช่น เฮ็ดผิเหลอ =ทำอะไร มะเคบ น้อยหน่า
 

หมวดอักษร    พ

มะฮุ่ง มะละกอ
โพะ พ่อ  หรือ  ตา มื่น ลื่นล้ม  เช่น ระวังมื่นเด้อ
โพด เกินไป มะเลยเกยเกิ๊ก ว่าจะทำสิ่งนี้  แต่ทำสิ่งอื่นไปเรื่อยๆจนลืม
เพอ ใคร  เพอสิไปนำแน่= ใครจะไปด้วย มะขิด พริก
พ๊อ พบ  พบเห็น  เจอแล้ว มะโหม่ง มะม่วง
 

หมวดอักษร    ฟ

แม่นเผอ มีอะไรหรือเปล่า
ฟอย ไม้กวาด ม้ม หลุด,  พ้น,ผ่านพ้น  เช่น เพิ่นบ่ม้มเฮา
ฟ้าว รีบเร่ง มิเป็นผ่ะเหลอ ไม่เป็นไร
เฟอ คลอเคลีย  มะสะลี ข้าวโพด
 

หมวดอักษร   ม

มะแบ้น อวัยวะเพศชาย
มะเขอเคือ มะเขือเทศ แมงกะเบ้อ แมงผีเสื้อ ตัวเล็ก
เม เมีย   ภรรยา แม่นผะเหลอ ใครเหรอ
แม่ญิง แม่ญ่าแม่ญิง หมายถึง ผู้หญิง แม่นบ้อ ใช่ไหม,  บ่แม่น=ไม่ไช่
มอกลอก หน้าตามัวหมอง หรือใช้แป้งทาหน้าจนขาว ม้ม รอดพ้น  พ้น  ผ่านไปได้อย่างสบาย
ม้าง ทำลาย,รื้อถอน  ม้างเฮือน = รื้อถอนบ้าน มาตั้งแต่มื้อได๋ มาตั้งแต่เมื่อไหร่

คำพูด

๑๑๕

คำแปล

 

คำพูด

คำแปล

 

หมวดอักษร  ย

 

หมวดอักษร  ห

เย่อ ใหญ่  มะโมเย่อ = แต่งโมลูกใหญ่ เห้า เข้า   เห้าไป๋เนอห้อง=เข้าไปในห้อง
ย๊าน กลัว  ย๊านผี๋=กลัวผี หยะ ยาก   ยุ่งยาก 
เยอะโห อยากหัวเราะ หำต่ง หำใหญ่  
ย่าง เดิน ห้ง น้ำขัง  ฝนตกลงมาแล้วน้ำขัง เรียกว่า ห้ง
ย้าน กลัว     ย้านผี = กลัวผี หงำ บัง  ข่ม  เขาหล่อจนหงำเรา ต้นไม้บังแดด
เยบ เยียบ    หลายเติบ มากมาย
 

หมวดอักษร   ล

เหิ่ม ห่าม  ผลไม้ห่าม เรียกว่า เหิ่ม
ลุหล้า ลูกคนสุดท้อง หยุ๋ม หยิบเอาสิ่งของทั้งห้านิ้ว หรือเด็กหยุ๋มกันหมายถึงเด็กใช้มือข่วนกัน
ละไปซิเลอ จะไปไหน หุยหวย รำคาญ 
ลุ กก ลูกคนโต เหิงเติบ นานมาก
เลอะตั้ง เลือกตั้ง  

หมวดอักษร  อ

ล่นโจ้น ล้อยจ้อน = เปือยกายล้อนจ้อน อีหลี๋ จริงๆ
เล๊าะ หลอก(ผีหลอก) หรือเดินเลาะเลียบ เอ้ย, อ้าย พี่สาว, พี่ชาย
 

หมวดอักษร   ว

เอิ้น เรียก  ป่าวร้อง  เช่น เพิ่นบ่เอิ้นอย่าขาน
เว้า พูด โอ้อ่าว คำนึงถึง  คิดถึง     โอ้อ่าวหา
เว๊ะ งาน = ได้เว๊ะ  ได้งาน โอดโปด ลักษณะสิ่งของที่ติดอยู่  มีขนาดใหญ่ เช่น ขี้ตมติดโอดโปดอยู่บนหัว หรือคนนั่งโอดโปด  อยู่บนเถียงนา
 

หมวดอักษร  ส

โอ๋ ขันตักน้ำ
สะออน ยินดีเมื่อคนอื่นได้ดี, พอใจ,ติดใจ อนโอ ว่นวาย  รบกวน  สับสน
สูน โกรธมาก   โมโหจนลมออกหู ออนซอน สวยแท้   งามแท้
เส่ว สหาย,  มิตร,  เพื่อน อ้อนต้อน สิ่งของที่คอนไปเป็นห่อขนาดเล็ก
โส้ง กางเกง โอ้นโต้น สิ่งของที่คอนไปเป็นห่อขนาดใหญ่
สึงหลึง อาการนั่งนิ่งเหมือนคนหมดสติ หรือใจลอย อ่อม แกงชนิดหนึ่ง เช่น อ่อมปลา อ่อมกบ
สะก่อน สักนิด,  รอก่อน อั่ง แออัด  ผู้คนแออัดแทบเดินไม่ได้
 

หมวดอักษร  ห

แอดแปด ลักษณะสิ่งของที่ติดอยู่  มีขนาดเล็ก เช่น ขี้ตมติดแอดแปดอยู่หลังควาย
แห้ม ตัวร้อน  เป็นไข้ อ้อ คาถา  คนมีอ้อ  หมายถึงคนมีคาถา

คำพูด

๑๑๖

คำแปล

 

คำพูด

คำแปล

 

หมวดอักษร   อ(ต่อ) 

 

หมวดอักษร   ฮ (ต่อ)

อ่ง ถือตัว  ไม่ยอมพูดกับใคร หรือ หยิ่ง ฮะ เซอะควายฮะ= เชือกควายถู
อ่งล่ง ลักษณะลอยไปตามน้ำ เรียกว่าลอยอ่งล่ง ฮีต คอง  จารีต กฎ ระเบียบ
โอ่ย หันหลังกลับ ฮอย รอย  เช่น รอยเท้า  หรือเจริญรอยตาม
เอาะป๊ะ ยอมสารภาพ  ฮ่อง ร่อง  ร่องน้ำไหล
เอาะกำ ออกไฟ  หญิงหลังออกลูกจะอยู่ไฟ ฮั่งมี มั่งมี  ร่ำรวย
โอยโล่ย อวบอั่น  รูปร่างโอยโล่ย ฮ่ำเพิง ใส่ใจ  ระมัดระวัง
อึ่งลึ่ง ท้องป่อง  เช่น ท้องไข่อึ่งลึ่ง ฮาด ราด หรือตัด  รอน  เช่น ฮานง้าไม้ หมายความว่า ตัดกิ่งไม้
อือคื้อ ครึ้ม  ดำ  เช่น มืออือคื้อ ฮาบ เรียบ  เสมอกัน 
อุ๋กอั่ง คับแค้นใจ ฮาม ข้ามไป  เช่นไถนาฮาม
อูด รมควัน ฮ้าง ร้าง,ชำรุด   บ้านฮ้าง=บ้านร้าง
แอ่ว วอนขอ  อ้อนวอน ฮาง ราง   ฮางน้ำ=รางน้ำ
อีเกิ้ง ดวงจันทร์ ฮ่ำฮอน คิดถึง   ระลึกถึง
 

หมวดอักษร   ฮ

ฮึม ชื้นแฉะ
โฮม รวม  ชุมนุม  มาโฮมกัน = มารวมกัน ฮู้ ว่านอนสอนง่าย   รู้จักความ
ฮอด ถึง  ฮอดแล้ว  = ถึงแล้ว ฮู้เม่อคิง ตัวร้อน
เฮ็ดตั่งติ แกล้ง   เช่น  เฮ็ดตั้งติตาย = แกล้งทำท่าตาย ฮู รู    ฮูกะปู  =  รูกะปู
เฮ็ดหยัง ทำอะไร ฮีบ รีบ    ฮีบฟ้าว =  รีบร้อน
ฮัก รัก  เช่น ฮักเจ้าหลายๆ ฮีต รีดให้ยาวออกไป  หรือ รีดให้แบน
ฮ้าย ดุ,ร้าย หรือ ขี้เหร่ ฮก รก  รุงรัง  วางไม่เป็นระบบ
ฮน กังวล  เช่น อย่าฮนหลาย =อย่ากังวล ฮงๆ ใส    ใสโฮงๆ=สว่างไสว
เฮน เรียน  เฮนหนังสือ = เรียนหนังสือ ฮน รีบร้อน  
เฮา เรา  หรือตัวเรา ฮอม จวน  เกือบ เช่น ดำนาฮอมสิแล้ว
ฮอด ถึง ฮอดแล้ว=ถึงแล้ว   หมายความว่า ดำนาใกล้เสร็จ
ฮะ อาเจียน  เยอะฮะ= มีอาการอาเจียน ฮิง รัด    รัดให้แน่น
แฮดคอ แสบคอ แฮะเส่ว ผูกมิตร
โฮม  รวมกัน  มาโฮมกัน=มารวมกัน ไฮ  ไทร   กกไฮ=ต้นไทร
แฮม แรม  ข้างแฮม=ข้างแรม ฮีนฮีน แสงริบหรี่
           

 

Entry filed under: ภาษา. Tags: .

ขอเชิญร่วมบริจาคทรัพย์สมทบทุนสร้างอนุสรณ์สถาน ครบรอบ 100ปี กลุ่มทอผ้าฝ้าย และ กลุ่มทอผ้าไหม

7 ความเห็น Add your own

  • 1. บ้านหนองบัวสร้าง  |  มีนาคม 18, 2009 ที่ 9:23 am

    เยอะกินแกงแมงจีโป่มใส่ผักโบ่ แสบๆ
    …..

    ตอบกลับ
    • 2. sanga  |  พฤษภาคม 17, 2010 ที่ 4:29 am

      การบรรยาย กะเป็นภาษาภูไท หวะหว้ามันจั่งแม่น ญ่าเว้าภาษาไทยก๋างเลย สิดี๋กว้า

      ตอบกลับ
  • 3. สุภาษิต  |  กรกฎาคม 14, 2009 ที่ 1:04 pm

    ผมก็เด็กอีสานครับ อยู่ศรีสะเกษ ภูมิใจในภาษาถิ่นครับ เวลาไปอบรมในกรุงเทพฯพวกผมก็พูดภาษาอีสานใส่กันเลยหุหุ เด็กกรุงเทพฯ สนใจกันใหญ่เลยครับ ผมเลยสอนให้อิอิ

    ตอบกลับ
  • 4. vava  |  พฤศจิกายน 21, 2009 ที่ 1:34 pm

    ภาษาภูไท เขาเอิ้นว่า “เส้อ่” มิแม้น “ใส่”

    ตอบกลับ
  • 5. ตูมตาม ยุทธศักดิ์ ไชมะโย  |  กรกฎาคม 9, 2010 ที่ 1:22 pm

    ขอยก่ะเยอะกินคือกัน

    แกงแงจีโป่มเส่อผักโบ่ คือสิแสบหลายเนาะ

    คึดฮอดตลอดเด้อ บ้านหนองบัวสร้าง

    เด็กบ้านหนองบัวสร้างที่่คึดถึงบ้าน

    ตอบกลับ
  • 6. เสนาะ  |  กันยายน 6, 2010 ที่ 10:22 am

    เยอะกินแกงหน่อไม้เซ่อไข่มดแดงเด้

    ตอบกลับ
  • 7. สายฝน นาโควงค์  |  พฤษภาคม 9, 2011 ที่ 2:47 pm

    ไป๋อยู่ทางเลอกะสิบ่ลืมภาษาบ้านเฮาเด้อ

    ตอบกลับ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


ปฎิทิน

มีนาคม 2009
พฤ อา
« ก.พ.   มิ.ย. »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Most Recent Posts


%d bloggers like this: